IAU’nun Ağustos 2006’da gerçekleştirdiği oylamanın ardından Plüton, büyük gezegen statüsünden çıkarılarak cüce gezegen olarak sınıflandırıldı. Böylece Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerin sayısı 9’dan 8’e düşürüldü.
Kararın arka planında, Plüton’a benzer büyüklükteki Eris adlı gök cisminin keşfi önemli rol oynadı. Eris’in keşfiyle birlikte “Plüton gezegense Eris de gezegen sayılmalı” tartışması başladı.
Bu tartışmaya çözüm bulmak isteyen IAU, gezegen tanımını yeniden belirledi ve üç kriter getirdi.
Yeni tanıma göre bir gök cisminin gezegen sayılabilmesi için Güneş’in etrafında dönmesi, kendi kütle çekimiyle yaklaşık küresel bir şekle ulaşması ve yörüngesindeki diğer büyük gök cisimlerini temizlemiş olması gerekiyor.
Plüton ise yörüngesindeki bölgeyi diğer gök cisimlerinden tamamen temizlemediği gerekçesiyle bu tanımın dışında bırakıldı.
Ancak karar, tartışmayı sona erdirmek yerine yeni bir tartışmanın başlangıcı oldu. Aradan geçen 20 yılda hem bilim dünyasında hem de kamuoyunda Plüton’un gezegen statüsüne ilişkin görüş ayrılıkları devam etti.
Plüton’un gezegenlikten çıkarılmasına karşı çıkan bazı bilim insanları, gök cisminin fiziksel özelliklerinin gezegen kabul edilmesi için yeterli olduğunu savunuyor.
Central Florida Üniversitesi Stephen W. Hawking Mikrogravite Araştırma ve Eğitim Merkezi Direktörü Philip Metzger de bu görüşü savunan isimler arasında yer alıyor.
Metzger, IAU’nun oluşturduğu gezegen tanımının bilimsel açıdan kullanışsız olduğunu belirterek, “Oluşturdukları gezegen tanımını hiçbir şekilde kullanamazsınız. Bu tanım, gezegen kavramını bilimde tamamen kullanışsız hale getiriyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Metzger, Plüton’un gezegenlikten çıkarılmasını büyük bir hata olarak nitelendiriyor.
Plüton’un yeniden gezegen ilan edilmesini savunan hareketin önde gelen isimlerinden yazar, oyuncu ve amatör astronom Laurel Kornfeld ise IAU’nun kararına ilk günden beri karşı çıkıyor.
Kornfeld, Plüton’un gezegenlikten çıkarıldığı gün yaşanan oylamayı hatırlatarak, “Bir dakika, bu yanlış” diye düşündüğünü söyledi.
Plüton’un yeniden gezegen ilan edilmesi için yürütülen kampanya, 2026 itibarıyla 20. yılına ulaştı. Savunucular, protestolar ve dilekçelerle Plüton’un statüsünün değiştirilmesi çağrısını sürdürüyor.
Plüton’un yeniden gezegen ilan edilmesini isteyen hareketin büyük ölçüde ABD’de yoğunlaştığı görülüyor.
Metzger de tartışmanın ABD’de daha güçlü olmasının, Plüton’un 1930’da Amerikalı astronom Clyde Tombaugh tarafından keşfedilmiş olmasıyla bağlantılı olduğunu belirtti.
Plüton’un gezegenlikten çıkarılmasının ABD açısından bir gurur meselesi olup olmadığı sorusuna ise Metzger, halk arasında böyle bir yaklaşımın bulunduğunu ancak bilim insanları açısından durumun farklı olduğunu ifade etti.
Plüton tartışması son dönemde siyasi boyut da kazandı. ABD Başkanı Donald Trump’ın atadığı NASA Yöneticisi Jared Isaacman, nisanda Kongre komitesinde yaptığı konuşmada Plüton’un statüsünün yeniden değerlendirilmesinden yana olduğunu açıkladı.
Isaacman, “Plüton’u yeniden gezegen yapın” kampanyasına destek verdiğini belirterek, 20 yıl önce başlayan tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Böylece Plüton’un geleceğiyle ilgili soru hâlâ aynı: Güneş Sistemi’nin dokuzuncu gezegeni geri dönecek mi, yoksa cüce gezegen olarak kalmaya devam mı edecek?
Plüton neden gezegenlikten çıkarıldı?
“Yörüngesini temizleme” kriteri tartışmanın merkezinde
Bilim insanları IAU’nun tanımını eleştiriyor
“Plüton Direnişi” 20. yılında
Tartışma daha çok ABD’de yürütülüyor
Trump yönetiminden “Plüton yeniden gezegen olsun” desteği
