Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi’nin 63. oturumunda, Çin’in öncülüğünde hazırlanan erişilebilirlik konulu karar taslağı kabul edildi. Çin tarafından 47 ülke adına sunulan taslak, herkesin tüm insan haklarından tam ve eşit şekilde yararlanabilmesi amacıyla erişilebilirliğin geliştirilmesini hedefliyor. Karar, Konsey tarafından oy birliğiyle kabul edildi.
Çin’in Cenevre’deki Birleşmiş Milletler Ofisi ve İsviçre’deki diğer uluslararası kuruluşlar nezdindeki Daimi Temsilcisi Jia Guide, kararın kabul edilmesinin ardından açıklamalarda bulundu. Jia Guide, erişilebilir bir çevrenin toplumun farklı kesimlerinin sosyal hayata eşit ve kolay biçimde katılabilmesi ve insan haklarından tam olarak yararlanabilmesi açısından önemli olduğunu belirtti.
Karar taslağında, dünya nüfusunun yaşlanmasıyla birlikte erişilebilir ve yaş dostu ortamların geliştirilmesine dikkat çekildi. Bu kapsamda yaşlıların ve farklı ihtiyaçlara sahip grupların sosyal yaşama daha eşit şekilde katılabilmesini destekleyecek erişilebilirlik uygulamalarının geliştirilmesi hedefleniyor.
Kararın dikkat çeken başlıklarından biri de yapay zeka ve diğer yeni teknolojiler oldu. Taslakta, yeni teknolojilerin sunduğu fırsatların yanı sıra ortaya çıkarabileceği zorluklara da işaret edildi. Ülkelerin yapay zeka ve diğer yeni dijital teknolojileri geliştirirken ve kullanırken yenilikçilik, kapsayıcılık, açıklık, adalet, güvenlik ve güvenilirlik ilkelerine önem vermesi çağrısı yapıldı.
Çinli temsilci Jia Guide, yeni teknolojiler alanındaki yaklaşımın bilgi ve iletişim imkanlarının daha erişilebilir hale getirilmesine katkı sağlaması gerektiğini ifade etti. Böylece kararın yalnızca fiziksel erişilebilirlikle sınırlı kalmayarak, dijital teknolojiler ve bilgiye erişim boyutunu da kapsadığı belirtildi.
Karara ilişkin görüşmelerde, gelişmekte olan ülkelere teknik yardım sağlanması ve ilgili alanlarda uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesi de öne çıktı. Küba ve Mısır’ın da aralarında bulunduğu ülkelerin temsilcileri, karara destek verdi ve erişilebilirlik alanında uluslararası çalışmaların ilerletilmesinin önemine dikkat çekti.
Çin’in erişilebilirlik konusundaki girişimi daha önce de İnsan Hakları Konseyi gündemine gelmişti. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, 2024 yılında yine Çin’in sunduğu aynı başlıktaki kararı kabul etmişti. Bu karar, Birleşmiş Milletler tarihinde erişilebilirlik konusuna özel ilk tematik karar olarak kayda geçmişti.
BM İnsan Hakları Konseyi’nin resmi kayıtlarında karar, A/HRC/RES/63/10 numarasıyla yer alıyor. “Promoting accessibility for the full enjoyment of all human rights by all” başlıklı taslağın oylama yapılmadan kabul edildiği ve Çin, Burundi, Kamerun, Pakistan ve Türkiye’nin ana sponsorlar arasında bulunduğu belirtiliyor.
Erişilebilir ortam vurgusu
Yaşlanan nüfus için yeni yaklaşım
Yapay zeka da kapsamda
Bilgiye erişim öne çıktı
Gelişmekte olan ülkelere destek çağrısı
Çin’in önerisi ilk kez değil
Karar oy kullanılmadan kabul edildi
